نکات کلیدی
- قرارداد کار می‌تواند شفاهی هم باشد؛ در کار با طبیعت مستمر، بی‌ذکر مدت، دائم تلقی می‌شود (ماده ۷).
- دوره آزمایشی حداکثر یک ماه برای کارگر ساده و سه ماه برای کارگر ماهر است (ماده ۱۱).
- در قرارداد مدت معین هیچ طرف به‌تنهایی حق فسخ ندارد (ماده ۲۵).
- پس از یک سال کار، در پایان قرارداد حق سنوات معادل یک ماه آخرین مزد برای هر سال تعلق می‌گیرد (ماده ۲۴).
- حداقل مزد، بیمه و مرخصی سالانه با هیچ توافقی ساقط نمی‌شود؛ یک نسخه امضاشده قرارداد را نگه دارید.
بخش بزرگی از کارگران ایرانی با قراردادهای موقت کار می‌کنند و بسیاری از آن‌ها نمی‌دانند این قرارداد چه حقوقی برایشان ایجاد می‌کند یا چه چیزی را نباید امضا کنند. شناخت قواعد پایه قانون کار، پیش از امضای قرارداد، ساده‌ترین راه پیشگیری از اختلاف‌های بعدی است. این مقاله درباره کارگاه‌های مشمول قانون کار است و اطلاعات عمومی ارائه می‌کند؛ برای پرونده مشخص با کارشناس اداره کار یا وکیل مشورت کنید.
قرارداد کار در قانون
ماده ۷ قانون کار، قرارداد کار را قراردادی کتبی یا شفاهی تعریف می‌کند که به موجب آن کارگر در قبال دریافت حق‌السعی، کاری را برای مدت موقت یا غیرموقت برای کارفرما انجام می‌دهد. بنابراین نبود قرارداد کتبی به معنای نبود رابطه کار نیست؛ رابطه کار شفاهی هم آثار قانونی دارد، هرچند اثبات آن دشوارتر است. تبصره ۲ همین ماده می‌گوید در کارهایی که طبیعت آن‌ها جنبه غیرموقت دارد، اگر مدتی در قرارداد ذکر نشود، قرارداد دائمی تلقی می‌شود. تبصره ۱ نیز تعیین حداکثر مدت موقت برای کارهایی با طبیعت مستمر را به وزارت کار و تصویب هیئت وزیران واگذار کرده است.
محتوای الزامی قرارداد
طبق ماده ۱۰ قانون کار، قرارداد کار باید دست‌کم این موارد را مشخص کند:
- نوع کار، حرفه یا وظیفه‌ای که کارگر باید انجام دهد؛
- حقوق یا مزد مبنا و لواحق آن؛
- ساعات کار، تعطیلات و مرخصی‌ها؛
- محل انجام کار؛
- تاریخ انعقاد قرارداد؛
- مدت قرارداد، اگر برای مدت معین باشد؛
- موارد دیگری که عرف و عادت شغل یا محل ایجاب کند.
همین ماده مقرر کرده قرارداد کتبی در چهار نسخه تنظیم شود: یک نسخه برای اداره کار محل، یک نسخه برای کارگر، یک نسخه برای کارفرما و یک نسخه برای شورای اسلامی کار کارگاه (یا نماینده کارگر). حتماً یک نسخه امضاشده نزد خود نگه دارید.
دوره آزمایشی
ماده ۱۱ قانون کار اجازه می‌دهد طرفین دوره‌ای را به نام دوره آزمایشی تعیین کنند که در طول آن هر یک می‌تواند بدون اخطار قبلی و بدون الزام به پرداخت خسارت، رابطه کار را قطع کند. حداکثر این دوره برای کارگران ساده و نیمه‌ماهر یک ماه و برای کارگران ماهر و دارای تخصص سطح بالا سه ماه است. دوره آزمایشی باید در قرارداد ذکر شود و کارگر در این دوره نیز مستحق مزد است.
تفاوت قرارداد موقت و دائم
| موضوع | قرارداد موقت (مدت معین) | قرارداد دائم (مدت نامعین) |
|---|---|---|
| پایان | با پایان مدت و عدم تمدید (ماده ۲۱) | فقط در موارد قانونی مانند استعفا، بازنشستگی، از کارافتادگی یا اخراج با تشریفات قانونی |
| فسخ یک‌طرفه در میانه | ماده ۲۵: هیچ‌یک از طرفین به‌تنهایی حق فسخ ندارد | تابع مواد مربوط به استعفا و اخراج |
| حق سنوات | در پایان قرارداد با یک سال کار یا بیشتر، معادل یک ماه آخرین مزد برای هر سال (ماده ۲۴) | هنگام خاتمه رابطه کار طبق مقررات |
| بیمه | الزامی (ماده ۱۴۸) | الزامی (ماده ۱۴۸) |
حقوقی که با هیچ قراردادی از بین نمی‌رود
- حداقل مزد: مزد کمتر از حداقل مصوب، حتی با امضای کارگر، مجاز نیست (ماده ۴۱).
- بیمه: کارفرمایان مکلف‌اند کارگران را طبق قانون تأمین اجتماعی بیمه کنند (ماده ۱۴۸).
- مرخصی سالانه: یک ماه با استفاده از مزد کامل، شامل چهار روز جمعه (ماده ۶۴).
- مزد برابر: برای کار هم‌ارزش در شرایط یکسان، بدون تبعیض (ماده ۳۸).
- انتقال کارگاه: تغییر مالکیت کارگاه قرارداد کار را از بین نمی‌برد و مالک جدید قائم‌مقام تعهدات مالک قبلی است (ماده ۱۲).
استعفا
طبق ماده ۲۱، استعفای کارگر یکی از موارد خاتمه قرارداد است و کارگر مستعفی موظف است یک ماه به کار خود ادامه دهد و استعفای خود را کتبی به کارفرما اعلام کند. در قرارداد موقت، ترک کار پیش از پایان مدت می‌تواند آثار حقوقی داشته باشد؛ پیش از تصمیم مشورت کنید.
پیش از امضا این‌ها را بررسی کنید
- آیا عنوان شغل و شرح وظایف روشن است؟
- آیا مزد و همه مزایا به تفکیک نوشته شده است؟
- تاریخ شروع و پایان چیست و آیا دوره آزمایشی دارد؟
- آیا بندی درباره «تسویه‌حساب پیشاپیش» یا چشم‌پوشی از حقوق قانونی آمده است؟ چنین بندهایی را بدون مشورت امضا نکنید؛ حقوق قانونی با توافق خصوصی ساقط نمی‌شود.
- آیا برگه سفید امضا یا سفته بدون مبلغ از شما خواسته شده است؟ این کار ریسک جدی دارد.
یادآوری: نسخه قرارداد، فیش‌های حقوقی، سوابق بیمه از سامانه تأمین اجتماعی و هر مکاتبه با کارفرما را نگه دارید. در صورت اختلاف، شکایت از طریق سامانه جامع روابط کار وزارت کار ثبت و در هیئت‌های تشخیص و حل اختلاف رسیدگی می‌شود.