حقوق و قوانین کار

حق سنوات پایان کار: چه کسی، چقدر و چه زمانی؟

تیم تحریریهٔ مدرک آسانانتشار: ۲۱ مهر ۱۴۰۵۶ دقیقه مطالعه

«سنوات» یکی از پرتکرارترین واژه‌های اختلاف کارگر و کارفرماست. بخشی از این اختلاف از آنجا می‌آید که دو چیز متفاوت با یک نام خوانده می‌شوند: پایه سنوات ماهانه و حق سنوات پایان کار. در این مقاله فقط درباره حق سنوات پایان کار حرف می‌زنیم؛ مبلغی که هنگام خاتمه قرارداد پرداخت می‌شود.

حق سنوات طبق قانون یعنی چه؟

ماده ۲۴ قانون کار می‌گوید در پایان قرارداد کار، کارفرما باید به کارگری که مطابق قرارداد یک سال یا بیشتر کار کرده است، برای هر سال سابقه، اعم از متوالی یا متناوب، بر اساس آخرین مزد، معادل یک ماه مزد به‌عنوان مزایای پایان کار بپردازد. سه نکته در همین جمله نهفته است:

مبنا آخرین مزد است، نه میانگین مزد سال‌های گذشته.
سابقه متناوب هم حساب می‌شود؛ اگر با یک کارفرما چند دوره جدا کار کرده‌اید، دوره‌ها روی هم حساب می‌شوند، مگر اینکه سنوات دوره‌های قبلی تسویه شده باشد.
نوع قرارداد مهم نیست؛ قرارداد موقت و دائم هر دو مشمول این ماده‌اند.

حق سنوات با پایه سنوات چه فرقی دارد؟

موضوع	پایه سنوات	حق سنوات (مزایای پایان کار)
زمان پرداخت	ماهانه، در فیش حقوق	هنگام خاتمه قرارداد یا تسویه دوره‌ای
مبنا	مبلغ مصوب سالانه برای هر سال سابقه نزد همان کارفرما	یک ماه آخرین مزد برای هر سال کار
منشأ	بخشنامه سالانه مزد	ماده ۲۴ قانون کار
رقم ۱۴۰۵	حدود ۵ میلیون ریال در ماه (طبق گزارش‌ها)	بستگی به آخرین مزد هر کارگر دارد

چه کسی حق سنوات می‌گیرد؟

کارگر مشمول قانون کار که قراردادش به یکی از دلایل ماده ۲۱ خاتمه یافته است. ماده ۲۱ این دلایل را برمی‌شمارد: فوت کارگر، بازنشستگی، ازکارافتادگی کلی، پایان مدت قرارداد موقت، پایان کار معین و استعفای کارگر. ماده ۲۴ حق سنوات را به «خاتمه قرارداد» پیوند می‌دهد. با این حال درباره برخی حالت‌ها مثل استعفا، تفسیرها و رویه‌ها را باید برای پرونده خودتان از اداره کار استعلام کنید.

اخراج انضباطی

ماده ۲۷ قانون کار می‌گوید اگر کارگر در انجام وظایف قصور کند یا آیین‌نامه انضباطی کارگاه را پس از تذکرات کتبی نقض کند، کارفرما با نظر مثبت شورای اسلامی کار (یا مرجع جایگزین آن) می‌تواند رابطه کار را قطع کند و در این حالت هم حق سنوات پرداخت می‌شود. پس حتی اخراج انضباطی، حق سنوات را از بین نمی‌برد.

اخراج غیرموجه

طبق ماده ۱۶۵ قانون کار، اگر هیئت حل اختلاف اخراج را غیرموجه بداند، حکم بازگشت به کار و پرداخت حق‌السعی از تاریخ اخراج صادر می‌شود. اگر کارگر نخواهد به کار برگردد، کارفرما باید به نسبت هر سال سابقه ۴۵ روز آخرین مزد بپردازد.

چقدر؟ یک مثال ساده

فرض کنید آخرین مزد ماهانه یک کارگر برابر حداقل مزد ۱۴۰۵ یعنی ۱۶۶٬۲۵۵٬۵۰۰ ریال باشد و سه سال کامل کار کرده باشد. حق سنوات او سه برابر این مبلغ یعنی ۴۹۸٬۷۶۶٬۵۰۰ ریال است. برای کسر سال، معمولاً به نسبت روزهای کار حساب می‌شود. اینکه کدام اقلام جزو «مزد» در محاسبه سنوات است، مثلاً پایه سنوات یا مزایای ثابت، از موارد پرتکرار اختلاف است و باید با تعریف مزد در ماده ۳۵ قانون کار و رویه اداره کار سنجیده شود.

چه زمانی پرداخت می‌شود؟

قاعده اصلی، پرداخت در زمان خاتمه قرارداد و هنگام تسویه است. بسیاری از کارگاه‌ها سنوات را در پایان هر سال یا هر قرارداد موقت تسویه می‌کنند. در این حالت کارگر باید بداند سنوات همان دوره پرداخت شده و دیگر در پایان کار تکرار نمی‌شود. در هر تسویه، رسید یا فیش جداگانه بگیرید که دوره و مبنای محاسبه در آن آمده باشد.

اشتباهات رایج

یکی دانستن پایه سنوات ماهانه با حق سنوات پایان کار.
محاسبه با مزد قدیمی به‌جای آخرین مزد.
نادیده گرفتن سابقه دوره‌های متناوب نزد همان کارفرما.
امضای برگه تسویه بدون اینکه مبلغ سنوات جداگانه در آن ذکر شده باشد.
تصور اینکه قرارداد موقت سنوات ندارد.

پیش از امضای تسویه این را بخواهید

فهرست سال‌های کار و دوره‌هایی که قبلاً سنواتشان پرداخت شده است.
آخرین مزد مبنای محاسبه و اقلامی که در آن آمده است.
مبلغ سنوات به‌صورت سطر جداگانه در برگه تسویه.

سه سناریوی رایج

سناریوی اول: قراردادهای یک‌ساله پشت سر هم

فرض کنید کارگری چهار سال پیاپی با قراردادهای یک‌ساله در یک کارگاه کار کرده است. اگر کارفرما در پایان هر قرارداد سنوات همان سال را جداگانه پرداخت کرده و رسید آن موجود باشد، در پایان سال چهارم فقط سنوات همان سال آخر باقی می‌ماند. اما اگر هیچ تسویه‌ای انجام نشده باشد، در پایان کار سنوات هر چهار سال بر اساس آخرین مزد قابل مطالبه است. تفاوت این دو حالت در یک برگه رسید است؛ پس رسیدها را نگه دارید.

سناریوی دوم: بازگشت به همان کارفرما

فرض کنید کسی دو سال کار کرده، یک سال جدا شده و دوباره سه سال نزد همان کارفرما کار کرده است. ماده ۲۴ از سابقه «متوالی یا متناوب» حرف می‌زند. اگر سنوات دو سال اول هنگام جدایی پرداخت نشده باشد، در محاسبه نهایی مطرح می‌شود. اثبات دوره اول با سوابق بیمه و قرارداد آسان‌تر است.

سناریوی سوم: افزایش مزد در سال آخر

فرض کنید مزد کارگری در سال آخر به‌خاطر ارتقا بالا رفته است. چون مبنای ماده ۲۴ آخرین مزد است، سنوات سال‌های تسویه‌نشده با همین مزد جدید محاسبه می‌شود. به همین دلیل برخی کارفرمایان ترجیح می‌دهند سنوات را سالانه تسویه کنند؛ این تصمیم را باید شفاف و با رسید انجام داد.

نکته برای کارفرما

اگر سنوات را دوره‌ای تسویه می‌کنید، در هر رسید دوره کار، مزد مبنا و مبلغ را بنویسید و یک نسخه به کارگر بدهید. بدهی سنوات را در حساب‌های شرکت ذخیره کنید تا هنگام خاتمه چند قرارداد هم‌زمان، با کمبود نقدینگی روبه‌رو نشوید. ابهام در این موضوع یکی از دلایل اصلی شکایت در اداره کار است.

یادآوری مسیران: ماده ۲۴ قاعده کلی را می‌گوید، اما مبنای مزد، دوره‌های تسویه‌شده و حالت‌هایی مثل استعفا در هر پرونده می‌تواند فرق کند. مسیران راهنماست و تصمیم با مرجع رسمی است. پیش از امضای تسویه، مورد خاص خود را از اداره کار یا وکیل متخصص کار بپرسید.

برای تخمین اولیه، از ماشین‌حساب سنوات مسیران استفاده کنید. نتیجه آن فقط برآورد است و جای رأی مراجع حل اختلاف را نمی‌گیرد.

نکات کلیدی

حق سنوات برای هر سال کار برابر یک ماه آخرین مزد است (ماده ۲۴).
قرارداد موقت و دائم هر دو مشمول حق سنوات‌اند.
اخراج انضباطی طبق ماده ۲۷ هم حق سنوات را از بین نمی‌برد.
در اخراج غیرموجه، اگر کارگر بازنگردد، ۴۵ روز مزد برای هر سال سابقه پرداخت می‌شود (ماده ۱۶۵).
پایه سنوات ماهانه با حق سنوات پایان کار یکی نیست.

پرسش‌های متداول

آیا قرارداد موقت حق سنوات دارد؟

بله. ماده ۲۴ قانون کار نوع قرارداد را شرط نکرده و پایان قرارداد موقت یکی از دلایل خاتمه قرارداد در ماده ۲۱ است.

سابقه کمتر از یک سال سنوات دارد؟

متن ماده ۲۴ به کارگری اشاره دارد که یک سال یا بیشتر کار کرده است. برای سابقه کمتر و محاسبه به نسبت، از اداره کار استعلام کنید.

اگر کارفرما هر سال سنوات را تسویه کند، در پایان کار چیزی می‌گیرم؟

فقط برای دوره‌هایی که تسویه نشده است. رسید هر تسویه را با ذکر دوره نگه دارید.

مبنای محاسبه آخرین مزد است یا میانگین؟

طبق ماده ۲۴ مبنا آخرین مزد است. اینکه چه اقلامی جزو مزد حساب شود را از اداره کار بپرسید.