عیدی و پاداش پایان سال کارگران: قواعد و اشتباهات رایج

با نزدیک شدن به پایان سال، پرسش «عیدی من چقدر است؟» در همه کارگاه‌ها تکرار می‌شود. عیدی یک حق قانونی است، نه لطف کارفرما. با این حال جزئیات آن، مثل سقف مبلغ یا محاسبه برای کسی که بخشی از سال کار کرده، اغلب اشتباه فهمیده می‌شود. در این مقاله قواعد اصلی را مرور می‌کنیم و ارقام ۱۴۰۵ را از روی حداقل مزد رسمی همین سال حساب می‌کنیم.

عیدی در قانون

عیدی کارگران مشمول قانون کار در قانون ویژه‌ای با عنوان «قانون تعیین عیدی و پاداش سالانه کارگران شاغل در کارگاه‌های مشمول قانون کار» آمده است. طبق این قانون، کارفرما باید به ازای یک سال کار معادل ۶۰ روز آخرین مزد را به‌عنوان عیدی و پاداش بپردازد. این مبلغ نباید از ۹۰ روز حداقل مزد قانونی بیشتر شود. برای کسی که کمتر از یک سال کار کرده، عیدی به نسبت مدت کار پرداخت می‌شود.

کف و سقف عیدی ۱۴۰۵

حداقل مزد روزانه ۱۴۰۵ برابر ۵٬۵۴۱٬۸۵۰ ریال است. با این عدد:

یعنی اگر مزد روزانه شما از ۱٫۵ برابر حداقل مزد بیشتر باشد، ۶۰ روز مزد شما از سقف بالاتر می‌رود و عیدی الزامی همان سقف ۴۹۸٬۷۶۶٬۵۰۰ ریال می‌شود. البته کارفرما می‌تواند بیشتر از سقف بپردازد؛ سقف برای الزام قانونی است، نه منع پرداخت بیشتر.

عیدی به چه مزدی حساب می‌شود؟

قانون از «آخرین مزد» حرف می‌زند. در عمل اختلاف بر سر این است که آیا کمک‌هزینه‌هایی مثل حق مسکن، بن یا حق اولاد هم در مبنای عیدی می‌آیند یا نه. این کمک‌هزینه‌ها مبلغ ثابت دارند و جزو مزد پایه نیستند؛ اما درباره هر قلم خاص، از اداره کار استعلام کنید. در محاسبه خود، اول مزد روزانه را مشخص کنید و بعد ۶۰ برابر آن را با سقف مقایسه کنید.

عیدی کارگر پاره‌وقت، موقت و ترک کار در میانه سال

• قرارداد موقت: نوع قرارداد مهم نیست؛ عیدی به نسبت مدت کار در سال پرداخت می‌شود.
• پاره‌وقت: ماده ۳۹ قانون کار می‌گوید مزد و مزایای کارگر پاره‌وقت به نسبت ساعت کار واقعی پرداخت می‌شود. عیدی هم با همین منطق حساب می‌شود.
• ترک کار در میانه سال: عیدی همان مدت کار در زمان تسویه حساب پرداخت می‌شود و لازم نیست تا اسفند صبر کنید.

اشتباهات رایج

1. یکی دانستن عیدی با پاداش‌های داخلی شرکت. پاداش بهره‌وری یا پاداش مدیریتی جای عیدی قانونی را نمی‌گیرد، مگر اینکه به‌روشنی به‌عنوان عیدی پرداخت شود.
2. پرداخت مبلغ ثابت مساوی به همه. اگر این مبلغ از عیدی قانونی برخی کارگران کمتر باشد، مابه‌التفاوت بدهی کارفرماست.
3. محاسبه با حداقل مزد به‌جای مزد واقعی. کارگری که مزدش بالاتر از حداقل است، ۶۰ روز مزد خودش را تا سقف می‌گیرد.
4. حذف عیدی برای کسی که پیش از اسفند کار را ترک کرده. عیدی به نسبت کارکرد سال تعلق می‌گیرد.
5. نداشتن سطر یا فیش جداگانه. عیدی را در فیش جداگانه یا سطر مشخص بخواهید تا در تسویه بعدی ابهام نماند.

اگر عیدی پرداخت نشد

ابتدا درخواست کتبی بدهید و مبنای محاسبه را بخواهید. اگر نتیجه نگرفتید، از طریق سامانه جامع روابط کار یا مراجعه حضوری به اداره کار محل شکایت ثبت کنید. پرونده ابتدا برای سازش و سپس در هیئت تشخیص بررسی می‌شود. مدارک لازم معمولاً قرارداد، فیش‌ها و سوابق بیمه است.

محاسبه گام‌به‌گام برای مزدهای بالاتر از حداقل

فرض کنید مزد ماهانه کارگری ۲۴۰ میلیون ریال است و از ابتدای فروردین تا پایان سال در کارگاه کار کرده است.

1. مزد روزانه: ۲۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۳۰ = ۸٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
2. ۶۰ روز مزد: ۸٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۶۰ = ۴۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
3. مقایسه با سقف: سقف ۱۴۰۵ برابر ۴۹۸٬۷۶۶٬۵۰۰ ریال است. چون ۴۸۰ میلیون از سقف کمتر است، عیدی الزامی همین ۴۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است.

حالا فرض کنید همین کارگر فقط از اول مهر استخدام شده باشد؛ یعنی شش ماه کار در سال. عیدی او نصف رقم بالا، یعنی ۲۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، می‌شود. اگر مزد او بالاتر بود و ۶۰ روز مزدش از سقف می‌گذشت، ابتدا سقف را اعمال کنید و سپس آن را به نسبت ماه‌های کار تقسیم کنید.

عیدی در فیش و در تسویه حساب

عیدی معمولاً در پایان سال و جدا از مزد ماهانه پرداخت می‌شود. اما وقتی رابطه کار در میانه سال تمام می‌شود، عیدی همان سال باید در برگه تسویه به‌صورت سطر جداگانه بیاید. اگر در برگه تسویه سطری به نام عیدی نمی‌بینید، پیش از امضا بپرسید.

نکته برای کارفرما

برای جلوگیری از اختلاف، فهرست کارکنان، مزد مبنای هر نفر، تعداد روزهای کار در سال و مبلغ عیدی را در یک جدول نگه دارید. این جدول هم در حسابرسی و هم در پاسخ به شکایت احتمالی به کار می‌آید. اگر تصمیم دارید بیشتر از حد قانونی بپردازید، آن را مکتوب و با عنوان روشن اعلام کنید.

جمع‌بندی در چهار جمله

عیدی حق قانونی هر کارگر مشمول قانون کار است و به نوع قرارداد بستگی ندارد. مبلغ آن برای یک سال کار ۶۰ روز آخرین مزد است و سقف الزامی آن ۹۰ روز حداقل مزد است. برای کار کمتر از یک سال، عیدی به نسبت پرداخت می‌شود و در تسویه حساب هم باید بیاید. هر اختلاف درباره مبنای محاسبه را کتبی مطرح کنید و در صورت نیاز از اداره کار کمک بگیرید.

برای محاسبه سریع عیدی بر اساس مزد و روزهای کار خودتان، ماشین‌حساب عیدی مسیران را ببینید.

پرسش‌های متداول

منابع

• عیدی کارگران ۱۴۰۵ چقدر می‌شود؟ جدول محاسبه عیدی تا سقف ۴۹ میلیون و ۸۷۶ هزار تومان – نبض قیمت
• بخشنامه تعیین حداقل مزد سال ۱۴۰۵ ابلاغ شد – انتخاب
• Minimum Wage Increased in Iran from 20 March 2026 – WageIndicator
• The Labour Law of the Islamic Republic of Iran (English text) – ILO NATLEX
• قانون کار – اداره کل روابط کار و جبران خدمت، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
• سامانه جامع روابط کار prkar.mcls.gov.ir – پیشخوانک