انتشار مقاله بدون دام: مجلات جعلی و مقاله‌فروشی

نشریه شکارچی (Predatory Journal) سود مالی را بر کیفیت علمی مقدم می‌کند. اطلاعات گمراه‌کننده درباره داوری می‌دهد و داوری واقعی ندارد. نشریه ربوده‌شده (Hijacked Journal) خود را شبیه یک نشریه معتبر واقعی نشان می‌دهد تا نویسنده را فریب دهد.

نشانه‌های رایج:

• پذیرش خیلی سریع با داوری اندک یا بدون داوری
• اعلام هزینه پس از پذیرش
• ادعای ضریب تأثیر یا نمایه‌های غیرواقعی
• ایمیل‌های دعوت ناخواسته با تعریف و تمجید اغراق‌آمیز
• درج نام استادان در هیئت تحریریه بدون اجازه آن‌ها

این دام فقط برای تازه‌کارها نیست. نشریات ربوده‌شده گاهی آن‌قدر شبیه نسخه اصلی‌اند که پژوهشگران باتجربه هم فریب می‌خورند. پس بررسی را عادت کنید، نه استثنا.

دفتر سیاستگذاری و برنامه‌ریزی امور پژوهشی وزارت علوم بخشی با عنوان «فهرست نشریات نامعتبر خارجی» دارد و برای آخرین وضعیت، نشانی فهرست به‌روز را معرفی کرده است. معاونت‌های پژوهشی برخی دانشگاه‌ها هم فهرست مجلات نامعتبر را منتشر می‌کنند. پیش از ارسال، فهرست دانشگاه خود را هم ببینید.

ابزار بین‌المللی Think. Check. Submit. هم یک چک‌لیست ساده دارد: اگر به همه پرسش‌های آن پاسخ «بله» نمی‌دهید، مقاله را ارسال نکنید. نشانی وب‌سایت نشریه را هم با نشانی ثبت‌شده در پایگاه‌های نمایه تطبیق دهید؛ نشریات ربوده‌شده معمولاً دامنه‌ای شبیه دامنه اصلی دارند.

آگهی‌های «مقاله ISI تضمینی»، «پذیرش قطعی در دو هفته» یا «فروش جایگاه نویسنده» را جدی بگیرید؛ اما به‌عنوان هشدار. خرید مقاله یا نویسندگی، تخلف پژوهشی است. پیامد آن را مقررات دانشگاه و مراجع رسیدگی تعیین می‌کنند و در مصاحبه هم معمولاً دیده می‌شود که داوطلب از کار خودش دفاع نمی‌تواند.

راه درست کندتر است، اما ماندگار: یک سؤال کوچک و دقیق از تجربه کاری خود بسازید، با استاد یا همکار پژوهشگر کار کنید و به نشریه معتبر داخلی یا خارجی بفرستید.

انتخاب نشریه را هم با استاد یا همکار باتجربه مشورت کنید. نشریات معتبر داخلی هم برای شروع گزینه خوبی‌اند و داوری آن‌ها تجربه ارزشمندی است. پیش از ارسال، راهنمای نویسندگان نشریه را کامل بخوانید و قالب مقاله را دقیق رعایت کنید. ردشدن در نشریه معتبر بخشی از مسیر پژوهش است؛ بازخورد داوران را جدی بگیرید و مقاله را بهتر کنید.

همه نویسندگان مقاله باید در کار سهم واقعی داشته باشند. ترتیب نام‌ها و نویسنده مسئول را پیش از شروع نوشتن با همکاران روشن کنید تا بعداً اختلاف پیش نیاید.

نام نشریه‌هایی را که در ذهن دارید فهرست کنید. هر کدام را در فهرست‌های رسمی و چک‌لیست Think. Check. Submit. بررسی کنید. پیش از نوشتن، پیشینه موضوع را در پایگاه گنج ایرانداک ببینید.